قوله : نعم : مگر چند گروه كه اين مراحل را طى نكرده به مطلوب مىرسند : 1 . انبياء ( عليهم السلام ) كه داراى علم الهامى و الهى و لدنّى و مرتبط با وحى آسمانى هستند و همهء حقايق را از آن طريق دريافت مىكنند : وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى « 1 » از مسائل عادى و روزمره كه بگذريم پيامبران در بيان معارف ، اخلاقيات ، احكام ، حقايق كونيه علمشان را از مبدأ عالم دريافت كرده‌اند . 2 . ائمه معصومين ( صلوات اللّه عليهم اجمعين ) نيز به علم لدنّى از حقايق آگاهى دارند . ميان علم امام به حكمى از احكام شرعيّه يا امرى از امور ، با علم مجتهد كه اكتسابى و نظرى و اجتهادى است فرق هست : علم امام لدّنى و الهامى و الهى است . ، از اين‌رو ، خطا هم ندارد . 3 . عارفان وارسته و اهل كشف و شهود و مكاشفه كه به مقدار توانايى و ظرفيّت ، برخى از حقايق را مكاشفه ، شهود و وجدان مىكنند ، نيازى به علم حصولى و قيل‌وقال ندارند منتها يافته‌هاى آنها براى خودشان مفيد و قانع‌كننده است و تا در قالب استدلال و برهان درنيايد براى ديگران نافع نيست . 4 . انسانهاى برجسته‌اى كه داراى حسّ قوى هستند ، و نيازى به سير از مجهول به سمت مبادى و سپس سير در ميان معلومات يعنى دو حركت اولى فكر ندارند ، بلكه به مجرّد رويارويى با مشكل و شناخت اينكه از كدام مقوله است مستقيما حدس زده و معلوم را به دست مىآورند . ( البته بايد حدس قطعى باشد نه ظنّى و البته همهء انسانها كم و بيش حدس دارند ولى صاحبان حدس يكسان نيستند بلكه بعضىها حدس بسيار قوى دارند و حتّى امورى را كه تحقق نيافته و در آينده تحقق خواهد يافت حدس مىزنند . شبيه آن‌چه كه بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران پيرامون فروپاشى نظامهاى كمونيستى پيش‌بينى فرمودند و همانگونه شد . ) گاهى از قرائن به امرى حدس مىزنند مثل اينكه در اطراف نور قمر مطالعه مىكند كه هرچه از خورشيد فاصله مىگيرد نور كمتر مىشود و فرازونشيب دارد ناگهان حدس مىزند كه : « نور القمر مستفاد من الشمس » . در حقيقت حدس يكنوع الهام و پائين‌ترين درجه الهام است كه درجات بالاتر از آن را اولياء ، ائمه و انبياء دارند و بسيارى از

--> ( 1 ) . نجم / 3 و 4 .